Góral - budownictwo

Po zapłaceniu 2 zł od osoby gospodyni zaprasza do wnętrza. Wchodzę przez solidne, u góry zakończone łukiem drzwi do małej sieni. Ściany, podłoga i sufit są biało-spłowiałe od częstego mycia. Gaździna proponuje zwiedzenie białej izby (głównego pomieszczenia w góralskim domu). Drzwi do niej mają nie więcej niż 155 cm wysokości więc wszyscy goszczący w progach "Tei" musza się schylać. Do wnętrza izby przez uchylone drewniane okiennice wpadają strumienie słońca wschodzącego za gór. W końcie izby stoi wiekowy, pobielany piec, który ciągle jest jeszcze używany, drewniane łóżko z uszytym z worka pokrowcem siennka wypełnionym słomą, a ściany przyozdabiają obrazy Świętych malowane na szkle. Pod ścianą, w kącie swoje miejsce znalazła zabytkowa, malowana skrzynia drewniana, w której dawniej pannie młodej rodzice pakowali wiano.

Gaździna opwiada, że chata ta pochodzi mniej więcej z połowy XIX wieku. Cała wykonana jest z drewna - deski podłogowe mocowane są drewnianymi kołkami, którez użytku dawno już wyparły gwoździe. Chatę zbudował góral Jan Gnybus, który mieszkał w Jaworzynie Spiskiej. Po ślubie przeniósł się do Olczy - Janosówki i tam wzniósł chałupę. Jednak trafiła mu się praca w Kuźnicach (na Podhalu panowało ogromne bezrobocie) i przewiózł z Olczy część swojej chaty (czarną izbę, sień i komorę) i ulokował pod Nosalem, nad brzegiem potoku Bystra. Dom belka po belce został na Olczy rozebrany, a najważniejsze elementy jego konstrukcji ponumerowane. Po przewiezieniu jego wszystkich elementów pod Nosal wprawni cieśle poskładali go spowrotem.
Gnybus pracował najpierw w okolicznej hucie, a gdy praca się w niej skończyła, znalazł zatrudnienie w kuźni (w tych okolicach kwitł przemysł, m.in. wydobywczy, hutniczy - w tym też kuźnie i stąd nazwa Kuźnice). Jan Gnybus już pod Nosalem dobudował w 1872 r. białą izbę, po której oprowadza dzisiaj gaździna.
- Jednak nie żyło mu się tu dobrze, bo niebawem na stokach Nosala zginął jego syn, a córka utonęła w wodach potoku Bystra- opowiada gospodyni. - Potem to strach było tu przyjść po zmroku, bo dusze dzieci błądziły po świecie i nachodziły swoją chałupę. Dopiero nowi właścicele księdza zawołali i on dom wyświęcił uwalniając duszyczki.
W latach międzywojennych chatę kupił dr Stefan Szymański, lekarz z Warszawy. Przeznaczył ją na pomieszczenie służące do przechowywania kolekcji sztuki ludowej, której zbieranie rozpoczął już w 1905 r. Chałupę Jana Gnybusa nazwał "Tea", od imion swojej matki - Teodozja i Anna.
- Doktor to był święty człowiek, z miejscowymi miał dobre układy. Zapraszał ich do siebie, nosił się po góralsku i bardzo dbał o swoją kolekcję - opwiada gaździna.
Gdy w 1942 r. Stefan Szymański zmarł, chatę "Tea" odziedziczył jego brat Tadeusz i w 1951 r. zapisał ją Muzeum Tatrzańskiemu, które urządziło tu stałą wystawę zbiorów etnograficznych. Dozór nad kolekcją sprawowała żona Tadeusza - Janina Szymańska. Po jej śmierci zbiory (broń góralską - ciupagi, pistolety i strzelby, góralskie meble ze stylowymi rzeźbieniami, a także przedmioty domowego użytku związane z gospodarstwem domowym i pasterskim oraz obrazki malowane na szkle) zostały przeniesione do innych budynków muzeum, a w chacie pozostała dawna góralska gospodyni domu.

- Teraz to jest straszna bieda, bo muzeum to tylko dutki ode mnie chce, a najchętniej to by tą chałupę i parcelę przejęli jaknajszybciej - żali sie gaździna. - Ja 21 lat doglądam i sprzątam. Jak tu przyszłam do pracy to dom cały był zapuszczony, bo pani Szymańska była schorowana i nie miała siły robić porządków.
Początkowo gospodyni była przerażona zapuszczonym domem - za obrazów wiszących w czarnej izbie wymiatała po kilka koszy pająków. Deski wewnątrz domu były tak brudne, że nie było widać na nich słoi. - Woda po pierszym myciu była taka czarna i mentna, że kilka razy musiałam wiadra po niej czyścić - wspomina gaździna. - Teraz to by się przydała jakaś młoda myjocka, taka jakie co roku pracują w Chochołowie i Witowie, bo ja mam 62 roki i sił mi już brakuje.
W ubiegłym roku jedna z jodeł rosnących w ogrodzie podczas halnego wywróciła się na dom uszkadzając część gontów pokrywających dach nad białą izbą. Dzięki zaradności gaździny, która sprzedała krowę i kupiła za uzyskane z niej pieniądze gonty chaty nie zalały deszcze.